Jędrzej Śniadecki
(1768 - 1838)

Jędrzej Śniadecki (1768 - 1838), wybitny polski chemik, urodził się w Żninie. We wczesnej młodości stracił rodziców, a wychowaniem jego zajął się starszy brat Jan, który w tym czasie był profesorem w Akademii Krakowskiej.
Jędrzej Śniadecki uczęszczał w Krakowie do gimnazjum Nowodworskiego, które ukończył w 1787 r. ze złotym medalem. W tym samym roku wstąpił na wydział lekarski Uniwersytetu Krakowskiego, a w 1791 r. uzupełnił studia w Padwie, gdzie też uzyskał stopień doktora medycyny i filozofii (1793). Z Padwy Śniadecki miał zamiar udać się do Paryża, aby tam pogłębiać wiadomości z chemii i medycyny, co jednak nie doszło ze względu na rozruchy rewolucyjne. Z tego powodu udał się do Edynburga. Tu studiował oprócz chemii i fizyki także chirurgię i anatomię. Wysoko oceniając wiedzę Śniadeckiego, jeszcze podczas studiów w Edynburgu zaproponowano mu korzystne stanowisko w Indiach Wschodnich, którego jednak nie przyjął i po kilku latach pobytu w Anglii postanowił powrócić do Polski.
Śniadecki udał się na Wołyń, aby objąć tam stanowisko lekarza domowego. W 1797 r. cesarz Paweł I mianował Śniadeckiego profesorem chemii i farmacji na wydziale lekarskim Szkoły Głównej Litewskiej w Wilnie, która wkrótce otrzymała rangę Uniwersytetu. W Wilnie Śniadecki zasłynął jako znakomity wykładowca, wytrawny badacz i reformator nauczania chemii. Od tego czasu datuje się najbardziej twórczy z życiu tego uczonego. Śniadecki prowadził wykłady w języku polskim, mimo że językiem wykładowym była łacina. W oparciu o naukę Lavoisiera rozpoczął on wykłady pod hasłem walki z teorią flogistonową. Wykłady swe ilustrował doświadczeniami przeprowadzonymi po mistrzowsku i doskonale obmyślanymi.
J. Śniadecki stworzył własną szkołę, z której wyszło wielu późniejszych uczonych, a wśród nich: Jan Fryderyk Wolfgang, profesor farmacji na Uniwersytecie Wileńskim, Ignacy Fonberg, następca na katedrze chemii, Ignacy Domeyko, profesor w Santiago w Chile, i wielu innych chemików.
Śniadecki, jako nauczyciel i gorący patriota, pragnął wprowadzić prawdziwa oświatę narodową, szerzoną przez ludzi jak najodpowiedniejszych do tego celu. ,, Jeden zły nauczyciel - pisze Śniadecki w liście do Czackiego - więcej uczniom szkodzi niżeli dwóch najlepszych naprawić potrafii".
W 1800 r. Śniadecki wydał dwutomowy podręcznik pt. ,, Początki chemii". Opublikowanie tego działa miało ogromne znaczenie dla rozwoju chemii w Polsce, w szczególności zaś - dla polskiego słownictwa chemicznego. Dzieło to spopularyzowało chemię w Polsce tak dalece, że Śniadeckiego można uważać za ojca polskiego słownictwa chemicznego.
Najważniejszą jednak pracą Śniadeckiego jest dzieło pt. "Teoria jestestw organicznych", wydane w latach 1804-1811. W pracy tej znajdujemy nadzwyczaj trafnie ujęte określenie życia:
"Życie w przyrodzie podlega na ciągłej przemianie formy, a w każdej pojedynczej istocie - na nieustannej przemianie materii"
W 1822 r., po 25 latach pracy na Uniwersytecie Wileńskim, Śniadecki opuścił katedrę chemii, przestał pracować naukowo, lecz nie porzucił praktyki lekarskiej. Aż do końca swojego życia z poświęceniem pracował "dla innych".
Zmarł 11 maja 1838 roku. W pogrzebie wzięło udział ponad 20 tysięcy ludzi różnego stanu. Za miastem usypali studenci swemu mistrzowi kopiec z krzyżem, zwany Jędrzejówką. Pochowany został na cmentarzu we wsi Horodniki koło Bołtupia obok zmarłej osiem lat wcześniej żony.

Do góry